Twierdza Srebrna Góra jest największą górską twierdzą w Europie pod względem długości linii obronnych i powierzchni przekształconego terenu (ok. 60 hektarów terenu górskiego przekształconego podczas budowy twierdzy). Twierdza została zbudowana w drugiej połowie XVIII wieku (1765–1785) w Srebrnej Górze na Dolnym Śląsku, stanowiąc ukoronowanie rozwoju górskich twierdz i przykład europejskiego fenomenu rozwoju nowożytnych fortyfikacji górskich.

Srebrnogórska twierdza to skomplikowany zespół architektoniczno-obronny składający się z wielu elementów: niezależnych fortów (w tym Donżonu i Fortu Ostróg), bastionów, rawelinów, głębokich fos, kazamat artyleryjskich, potężnych murów obronnych oraz zaplanowanych sztucznie stoków bojowych. Główna linia obrony rozciąga się na ponad 3 kilometry. Budowa tak rozległej fortyfikacji doprowadziła do zmian naturalnego krajobrazu – spłaszczania skalnych szczytów, wycinanie głębokich rowów dla budowy fos i przekształcanie zboczy.

Porównanie wejścia do Twierdzy Srebrna Góra — Twierdza Srebrna Góra

Ze względu na swoje odosobnione położenie i wyłącznie wojskowe przeznaczenie, twierdza musiała być całkowicie samowystarczalna. W twierdzy jest łącznie 299 bomboodpornych kazamat oraz 52 pomieszczenia strzeleckie. Przetrwanie oblężenia, nawet zimą, zapewniać miały zapasy żywności, amunicji i prochu na pół roku i co najważniejsze – woda – czerpana z dziewięciu zachowanych studni, z których najgłębsza liczy 87 metrów oraz odzyskiwana woda opadowa. Całość fortyfikacji położona na wysokości 650 – 740 m n.p.m. tworzyła komplementarny, samowystarczalny, zintegrowany funkcjonalnie zespół budowli obronnych z załogą liczącą nawet 3500 żołnierzy. Wewnątrz kompleksu funkcjonowały magazyny żywności i amunicji, studnie, browar, piekarnia, rzeźnia oraz koszary.

Kandydatura twierdzy do prestiżowej listy światowego dziedzictwa UNESCO została przyjęta przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego i złożona do Centrum Światowego Dziedzictwa UNESCO w Paryżu.

Wpis na Listę Informacyjną na stronach UNESCO

Formalnie jest to pierwszy z trzech kroków do uznania za dziedzictwo światowe. Zgodnie z wytycznymi operacyjnymi do wdrażania Konwencji w sprawie światowego dziedzictwa, pierwszym etapem tego procesu jest złożenie wniosku o wpis obiektu na Listę Informacyjną (tzw. Tentative List). Lista informacyjna UNESCO to spis miejsc uznanych za zasługujące na wpis na Listę światowego dziedzictwa, które znajdują się na terytorium danego Państwa-Strony. W linku https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6880/ znajduje się opis kandydatury Srebrnej Góry z uzasadnieniem jej uniwersalnej światowej wartości.

Drugi etap to złożenie tzw. wniosku wstępnego (preliminary assessment) – który będzie gotowy do końca tego roku, wniosek uwzględnia kandydaturę z naszymi partnerami w celu rozszerzenia nominacji o reprezentatywną grupę europejskich fortec górskich wraz z: Twierdzą Königstein (Niemcy) oraz fortecą Fenestrelle i Rocca d’Anfo (Włochy). Miejsca te mogą być reprezentatywną grupą europejskiego fenomenu rozwoju fortyfikacji górskich we wczesnym okresie nowożytnym, od XVI wieku do wprowadzenia artylerii strzeleckiej (prochowej) w latach 60. XIX wieku.

Autorką wpisu na listę informacyjną oraz koordynatorką dalszych etapów działań jest dr inż. Katarzyna Pałubska z IHS UKSW w Warszawie oraz Polskiego Komitetu Narodowego ICOMOS – organizacji specjalizującej się w ochronie, badaniach i popularyzacji działań na rzecz ochrony zabytków.

Widok z lotu ptaka na Twierdzę Srebrna Góra — Twierdza Srebrna Góra

Po jego weryfikacji drugie etapu i otrzymaniu zielonego światła – przystąpimy do kroku trzeciego – wniosku nominacyjnego. Mamy świadomość, że jest to długodystansowe zadanie. Zresztą jak piszę nasz ekspert profesor Grzegorz Podruczny – nasze pierwsze spotkanie w sprawie UNESCO miało miejsce w 2018 r. ! Prof. Podruczny z Wydział Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu jest autorem kluczowego dokumentu niezbędnego do procedury wpisu – analizy porównawczej. Analiza objęła fortyfikacje na całym świecie, w tym dobra znajdujące się na liście światowego dziedzictwa, jak i kandydatów. Opracowanie potwierdza zasadność naszej kandydatury wraz z partnerami jako miejsc reprezentujących europejski fenomen rozwoju nowożytnych fortyfikacji górskich. Reprezentowane twierdze przekształciły masywy górskie, miały wyłącznie charakter militarny i były pionierskie w dostosowywaniu się do lokalnych, niezwykle trudnych warunków środowiskowych oraz potrzeb dominacji dalekiego zasięgu i ekspozycji krajobrazu.

Postęp w drodze na listę światowego dziedzictwa nie byłby możliwy bez wsparcia Paweł Gancarz – Marszałek Województwa Dolnośląskiego oraz ekspertów historii fortyfikacji, zarządzania dziedzictwem i ochrony zabytków z Politechniki Warszawskiej, Politechniki Lubelskiej, Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Uniwersytetu Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie.

Emilia Pawnuk – prezes twierdzy przypomina, że każdy odwiedzający srebrnogórską twierdzę wspiera ten ogromny i trudny do utrzymania obiekt pozwalając na jego ożywianie i rewaloryzację. Starania o uznanie za dziedzictwo światowe ma na celu popularyzację Srebrnej Góry jak i południa Dolnego Śląska, który jest mekką zabytkowych obiektów turystycznych w Polsce.

Aktywnie

Dla zdrowia

Dziedzictwo

Na łonie natury

Powiązane obiekty

Aktualności