Musica insignis monasterii Henrichoviensis

PROGRAM KONCERTU MUZYKI DAWNEJ

Konferencja Naukowa Henryków 2026

Data: Piątek, 23 października 2026
Godzina: 16:15 – 17:00
Miejsce: Kościół klasztorny Wniebowzięcia NMP w Henrykowie

Program

OPIS WYDARZENIA / SŁOWO O KONCERCIĘ

Muzyka klasztoru henrykowskiego

Podczas koncertu towarzyszącego konferencji zostaną wykonane utwory, które przed kilkuset laty rozbrzmiewały w tej świątyni. Program tworzą dzieła liturgiczne pochodzące z drukowanych antologii muzycznych znajdujących się niegdyś w posiadaniu cystersów z Henrykowa, a obecnie przechowywanych w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie. Wszystkie związane są z okresem Bożego Narodzenia.

Centralnym punktem programu jest cykl mszalny Missa super Exultandi tempus est Franza Salesa, (François Sales, ok. 1540–1599), śpiewaka i kompozytora pochodzącego z kręgu kultury franko-flamandzkiej, który od 1591 roku działał w kapeli cesarza Rudolfa II w Pradze. Utwór został wydany w 1598 roku, obejmuje wszystkie stałe części liturgii mszalnej: Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus i Agnus Dei. Materiał muzyczny mszy pochodzi z otwierającego koncert motetu na okres Narodzenia Pańskiego Exultandi tempus est tego samego kompozytora, który z kolei zaczerpnął materiał melodyczny swego motetu z Resonet in laudibus – popularnej od średniowiecza pieśni bożonarodzeniowej, której melodia była wielokrotnie opracowywana przez kompozytorów kolejnych epok. Usłyszymy ją na zakończenie koncertu, wraz z opracowaniem Orlanda di Lasso (ok. 1532–1594), jednego z najwybitniejszych mistrzów renesansowej polifonii.

Franz Sale ofiarował swą mszę na Boże Narodzenie opatowi Henrykowa w podziękowaniu za długotrwały mecenat muzyczny. W dedykacji Sale wspomina trzykrotne łaskawe przyjęcie i hojne wynagrodzenie jego utworów. Msza przeznaczona jest na zespół wokalny z towarzyszeniem organów i stanowi znakomity przykład muzyki sakralnej przełomu renesansu i baroku.

Od średniowiecza aż do kasaty klasztoru modlitwie cystersów towarzyszył jednak przede wszystkim chorał gregoriański. Dopiero z czasem, szczególnie podczas świątecznej i uroczystej liturgii, coraz większą rolę zaczęła odgrywać polifonia wokalna, wykonywana w klasztorach jeszcze w XVII wieku, o czym świadczą zachowane z Henrykowa drukowane antologie muzyczne. Te kunsztowne wielogłosowe kompozycje tworzył m.in. opat cysterski z Jemielnicy Johannes Nucius (ok. 1556–1620), jeden z najwybitniejszych kompozytorów związanych ze Śląskiem przełomu XVI i XVII wieku.

Od połowy XVII wieku za najbardziej uroczystą i odpowiednią dla szczególnych celebracji liturgicznych uważano muzykę wokalno-instrumentalną, która przeżywała swój rozkwit w kolejnym stuleciu. Chorał gregoriański i muzyka wielogłosowa – zarówno wokalna, jak i wokalno-instrumentalna – przez długi czas współistniały w klasztornej liturgii.

Pomiędzy częściami mszy zabrzmią utwory reprezentujące różne tradycje muzyczne przełomu epok: chorał gregoriański Puer natus, motety Resonet in laudibus Orlanda di Lasso, Angelus ad pastores ait Michaela Praetoriusa (1571–1621) oraz wczesnobarokowy, koncertujący motet Missus est Gabriel Alessandra Grandiego (1586–1630). Usłyszymy również kompozycję organową cystersa Adama z Wągrowca (zm. 1629), znakomitego organisty i kompozytora. Reprezentuje ona tradycję muzyki organowej, obecną w XVII wieku w śląskich klasztorach, której źródła muzyczne nie zachowały się do naszych czasów.

dr Ewa Hauptman-Fischer

PROGRAM KONCERTU

Franz Sale – Exultandi tempus est (1598)
Introit: Puer natus, chorał gregoriański
Franz Sale – Missa super Exultandi tempus est: Kyrie (1598)
Franz Sale – Missa super Exultandi tempus est: Gloria (1598)
Graduał: Michael Praetorius – Angelus ad pastores ait (1607)
Offertorium: Alessandro Grandi – Missus est Gabriel angelus (1610)
Franz Sale – Missa super Exultandi tempus est: Sanctus (1598)
Franz Sale – Missa super Exultandi tempus est: Agnus Dei (1598)
Postcommunio: Adam z Wągrowca – utwór organowy
Resonet in laudibus – pieśń jednogłosowa (XIV w.)
Orlando di Lasso – Resonet in laudibus (1569)

Program koncertu opracowali: Ewa Hauptman-Fischer, Karol Knapiński

WYKONAWCY

Punctum Consort

Zespół wokalny działający od 2024 roku we Wrocławiu. Tworzą go młodzi śpiewacy pod kierownictwem artystycznym Karola Knapińskiego, poszukujący nowych, autorskich sposobów ekspresji w repertuarze dawnym, ze szczególnym uwzględnieniem dzieł związanych z terenami dawnej Rzeczypospolitej i Śląska. Specjalizują się w muzyce XV i XVI wieku, a także w chorale gregoriańskim i repertuarze współczesnym. Zespół występował w Polsce na festiwalach Silesia Sonans, In Tempore Regum, a także za granicą (Francja, Estonia).
Organy: dr Marek Fronc – Katedra Muzyki Kościelnej Akademii Muzycznej im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu

Dodatkowe informacje: henrykow2026.org

Konferencja Naukowa „Opactwo Cystersów w Henrykowie – Historia i Dziedzictwo Artystyczne“

Beschreibung

Veranstalter

Standort

Veranstaltungen in der Nähe